Blog

Przystanek Luksemburg

Podróżując kamperem po Niemczech lub jadąc do Belgii, Holandii czy Francji zatrzymajmy się na chwilę w malutkim państewku położonym pomiędzy nimi, w Wielkim Księstwie Luksemburg. Niemal cztery razy mniejsze niż najmniejsze polskie województwo – opolskie, jest jednym z najbogatszych państw świata, krajem-założycielem Unii Europejskiej i potężnym centrum finansowym. Siedzibę mają tu międzynarodowe korporacje i banki. Ale w naszej podróży zobaczymy też inny Luksemburg, krainę zalesionych wzgórz i średniowiecznych zamków, których jest tu ponad 150. Odwiedzimy także miejsca, które pamiętają dramatyczną Bitwę o Ardeny z przełomu lat 1944 i 1945. Zapraszamy do podróży...

schengenschengenschengen

1. Schengen – plac przed Muzeum Europejskim upamiętniający 25 lat Układu z Schengen
2. Schengen – Muzeum Europejskie – porozumienie podpisane w 1985 roku
3. Schengen – pomnik „Układ z Schengen”


Do Luksemburga wjeżdżamy od strony Niemiec. Pokonujemy graniczną rzekę Mozelę i zatrzymujemy się w malutkiej wiosce Schengen, która zyskała sławę w całej Europie. W jej pobliżu spotykają się granice trzech państw – Luksemburga, Niemiec i Francji. W tym symbolicznym miejscu 14 czerwca 1985 spotkali się przedstawiciele pięciu krajów wspólnoty europejskiej – Francji, Niemiec, Luksemburga, Belgii i Holandii. Na statku „Princesse Marie Astrid” podpisali porozumienie o umożliwieniu mieszańcom tych państw przejazdów przez granicę bez zatrzymywania. Późniejsza Konwencja Schengen z 1990 roku zniosła całkowicie kontrole graniczne, a w grudniu 2007 roku do Strefy Schengen przystąpiła również Polska. W Muzeum Europejskim (Musée Européen Schengen) otwartym tu w 2010 roku zobaczymy historyczne fotografie, filmy, usłyszymy nagrania dźwiękowe, a także wywiady z postaciami, które brały udział w wydarzeniach z 1985 roku. Interaktywne mapy pokażą nam, jak zmieniały się granice w Europie od 1815 roku. Wyjeżdżając z Schengen mijamy okalające je wzgórza porośnięte winnicami. Wioska leży na mozelskiej trasie win. Już 2000 lat temu Celtowie i Rzymianie uprawiali w tym rejonie winorośl.

schengenschengenluksemburg

4. Schengen – na placu przed Muzeum Europejskim
5. Winnice w okolicach Schengen
6. Miasto Luksemburg – widok na płaskowyż i dolne dzielnice


Po przejechaniu 40 km docieramy do stolicy księstwa – miasta Luksemburg. Już na samym początku zachwycić może jego położenie. Najstarsza część miasta zajmuje wysoki, skalny płaskowyż wyrastający między dolinami rzek Alzette i wpadającej do niej Pétrusse. Z dolnymi dzielnicami miasta i z sąsiednimi wzgórzami łączą go mosty i wiadukty. Częścią tego płaskowyżu jest skalny cypel Bock (Rocher du Bock) otoczony z trzech stron urwiskami. Tu w 963 roku pochodzący z możnego, lokalnego rodu Zygfryd wzniósł zamek obronny. Datę tą uznaje się za początek Luksemburga. W kolejnych wiekach wokół zamku powstało miasto, które często przechodziło z rąk do rąk. Panowali tu Burgundczycy, Hiszpanie, Francuzi, Austriacy. Wzmacniając naturalne walory obronne płaskowyżu budowali wokół niego kolejne potężne umocnienia i fortyfikacje. Powstały trzy pierścienie murów, 24 forty i 16 bastionów. W XVII wieku zaczęto też budować kazamaty – wydrążone w skale korytarze, galerie i stanowiska dla dział. Całkowita długość tuneli osiągnęła 23 km, niektóre z nich schodziły na głębokość 46 metrów, tworząc drugie miasto – podziemne, z magazynami, koszarami, stajniami, kuchniami, a nawet zakładami rzemieślniczymi i piekarniami. Twierdza Luksemburg stała się w ten sposób jednym z najważniejszych ufortyfikowanych zespołów w Europie i zyskała nazwę „Gibraltaru Północy. Po roku 1867, gdy Luksemburg został uznany za państwo niepodległe i neutralne, duża część fortyfikacji została rozebrana. Do dziś przetrwało 10 proc. murów, miejsce pozostałych obwarowań zajęły parki i ogrody. Zachowało się też 17 kilometrów skalnych tuneli – tzw. Kazamaty Bock i Kazamaty Petrusse. Poddane renowacji, wyposażone w nowoczesne oświetlenie są udostępnione turystom. Dawne stanowiska dla dział, z wykutymi w skale otworami służą jako doskonałe punkty widokowe na dolne miasto.

luksemburgluksemburgluksemburg

7. Miasto Luksemburg – skalny cypel Bock
8-9. Miasto Luksemburg – kazamaty Bock


Po wyjściu z tuneli idziemy trasą widokową Chemin de la Corniche, zwaną „najpiękniejszym balkonem Europy”. Prowadzi wzdłuż krawędzi płaskowyżu. W dole, u stóp skały, widzimy przytulone do niej tarasowe ogródki, dalej rzekę Alzette i dawną dzielnicę robotniczą Grund z małymi domkami i wąskimi uliczkami. Między nimi wyróżnia się opactwo Neumünster i kościół św. Jana Chrzciciela zwieńczony ostrą wieżą.

luksemburgluksemburgluksemburg

10. Miasto Luksemburg – dolina rzeki Alzette
11. Miasto Luksemburg – widok z Chemin de la Corniche na opactwo Neumünster
12. Miasto Luksemburg – Cité judiciaire


Podziwiając panoramę miasta dochodzimy do dawnej cytadeli du Saint Esprit z zachowanymi fragmentami murów obronnych. Dziś na jej terenie wznoszą się zbudowane już w XX wieku okazałe gmachy luksemburskich sądów i archiwum narodowego (Cité judiciaire). Stąd zagłębiamy się w gęstą sieć wąskich uliczek, deptaków i placów położonego na płaskowyżu Górnego Miasta. Przy największym placu – Placu Wilhelma II (Place Guillaum II) – zobaczymy miejski ratusz. Wejścia do niego strzeże ustawiona na postumentach para miedzianych lwów. Pośrodku placu stoi konny pomnik Wilhelma II, króla Niderlandów i Wielkiego Księcia Luksemburga w XIX w., inicjatora pierwszej konstytucji Luksemburga, jednej z najbardziej liberalnych w Europie. Na mniejszym placu Clairefontaine przystaniemy przy jednym z najsłynniejszych pomników miasta. Przedstawia postać Wielkiej Księżnej Szarlotty (1896-1985). W czasie II wojny światowej, gdy Luksemburg znalazł się pod niemiecką okupacją, gorliwie wspierała tutejszy ruch oporu. Gwarny Place d'Armes, zwany salonem miasta, wypełniają z kolei klimatyczne kawiarenki, restauracje i puby. Można spotkać tu ulicznych artystów, a czasem posłuchać też koncertu ze sceny ustawionej pośrodku.

luksemburgluksemburgluksemburg

13. Miasto Luksemburg – Plac Wilhelma II z ratuszem
14. Miasto Luksemburg – pomnik Wilhelma II
15. Miasto Luksemburg – pomnik Wielkiej Księżnej Szarlotty


Wśród budowli Górnego Miasta wyróżnia się okazały Pałac Wielkich Książąt (Palais Grand-Ducal) z piękną fasadą w stylu renesansu flamandzkiego. Wzniesiony w XVI wieku wiele razy był rozbudowywany. Pałac jest oficjalną siedzibą wielkiego księcia Luksemburga – obecnie jest nim Wielki Książę Henryk z dynastii Burbonów, bezpośredni potomek króla Francji Ludwika XIV. Budynek pałacu pełni funkcje reprezentacyjne i trzymana jest przed nim warta. Co roku, w miesiącach letnich, można go jednak zwiedzać. W 2019 roku możliwe jest to między 13 lipca a 5 września. Warto wtedy zobaczyć pełne przepychu wnętrza – pokoje księcia, pokoje gościnne, salę balową i wspaniałe schody.

luksemburgluksemburgluksemburg

16. Miasto Luksemburg – Place d'Armes
17. Miasto Luksemburg – uliczki na Górnym Mieście
18. Miasto Luksemburg – Pałac Wielkich Książąt


Niedaleko pałacu wznosi się katedra Notre Dame (Cathédrale Notre-Dame) z XVII wieku. Jej smukłe, ostro zakończone wieże widać z daleka. Wnętrze kryje cenne barokowe organy, wspaniałe witraże, arrasy i rzeźbione kolumny. W ołtarzu głównym znajduje się otaczana wielką czcią XVII-wieczna drewniana figura Madonny z Dzieciątkiem zwanej Pocieszycielką Strapionych, patronki Luksemburga. W krypcie pochowani są wielcy książęta oraz członkowie panującej rodziny książęcej. W jednym z sarkofagów spoczywa też Jan Luksemburski, poległy w bitwie pod Crécy w 1346 roku hrabia Luksemburga, król Czech, a w latach 1310-1335 tytularny król Polski.

luksemburgluksemburgluksemburg

19. Miasto Luksemburg – katedra Notre Dame
20. Miasto Luksemburg – posąg „Złotej Pani
21. Miasto Luksemburg – widok na Most Adolfa i dolinę rzeki Pétrusse


Tuż za katedrą wychodzimy ponownie na skraj płaskowyżu, na Plac Konstytucji (Place de la Constitution), który powstał w miejscu zburzonego bastionu. Wznosi się tu Pomnik Pamięci poświęcony żołnierzom Luksemburga poległym podczas I i II wojny światowej oraz wojny w Korei. Na szczycie 21-metrowego obelisku lśni w słońcu postać „Gëlle Fra czyli „Złotej Pani, trzymającej w dłoniach wieniec laurowy. Z placu rozciąga się przepiękny widok na pełną drzew i zieleni dolinę rzeki Pétrusse i przerzucony nad nią Most Adolfa (Pont Adolphe), uważany za nieoficjalny symbol narodowy. Zbudowany w latach 1900-1903 z piaskowca i żelbetonu ma wysokość 42 metrów. Centralne przęsło o rozpiętości 84,6 metra było wówczas największym na świecie kamiennym łukiem.

luksemburgluksemburgluksemburg

22. Miasto Luksemburg – w dolinie rzeki Alzette
23. Miasto Luksemburg – dzielnica Kirchberg
24. Miasto Luksemburg – budynek filharmonii


O wiele nowszy most łączy Górne Miasto z nowoczesną dzielnicą Kirchberg. Oddany do użytku w 1965 roku Most Wielkiej Księżnej Szarlotty (Pont Grand Duchesse Charlotte) z racji swojego koloru nazywany jest też Czerwonym Mostem. Wykonany ze stali ma 74 m wysokości i przerzucony jest nad doliną rzeki Alzette. Kirchberg to „dzielnica europejska. Tu zobaczymy nowoczesne gmachy wielu instytucji Unii Europejskiej – sekretariat Parlamentu Europejskiego, Trybunał Sprawiedliwości, Europejski Bank Inwestycyjny, oddziały Komisji Europejskiej. Jest też centrum wystawowe LUXEXPO, centrala radiowo-telewizyjnej korporacji RTL Group a także futurystyczny gmach filharmonii. Tuż za nią spory obszar zajmuje zrekonstruowany austriacki Fort Thüngen z XVIII wieku, zwany Trzema Żołędziami, od trzech iglic w kształcie żołędzi na trzech wieżach. Dziś jest siedzibą Muzeum Sztuki Nowoczesnej.

luksemburgluksemburgluksemburg

25. Miasto Luksemburg – Fort Thüngen
26. Miasto Luksemburg – Amerykański Cmentarz Wojskowy
27. Miasto Luksemburg – grób generała Pattona


Przed wyjazdem ze stolicy zatrzymujemy się w położonej dalej od centrum dzielnicy Hamm. Na Amerykańskim Cmentarzu Wojskowym spoczywa tu 5076 żołnierzy poległych w Bitwie o Ardeny, na przełomie 1944 i 1945 roku. Na 20 hektarach ciągną się rzędy prostych, białych krzyży. Wśród mogił jest też grób bohatera tych walk i jednego z najwybitniejszych amerykańskich dowódców, generała George’a Pattona. W odległości około półtora kilometra, w Sandweiler, jest drugi cmentarz wojskowy. Znajdują się na nim groby ponad 10 tysięcy niemieckich żołnierzy. Jeszcze w wielu miejscach Luksemburga natkniemy się na ślady wojennej przeszłości – muzea, miejsca pamięci i pomniki ozdobione świeżymi kwiatami.

sandweilerechternachechternach

28. Sandweiler – cmentarz żołnierzy niemieckich
29. Echternach – opactwo benedyktynów
30. Echternach – „tańcząca procesja


Ze stolicy jedziemy kamperem na północny-wschód. Tuż przy granicy z Niemcami, nad rzeką Sûre, położone jest najstarsze miasto Luksemburga – Echternach. Powstało wokół opactwa benedyktynów założonego w 698 roku przez św. Willibrorda. Ten irlandzko-szkocki misjonarz działał w państwie Franków. Po śmierci został pochowany w krypcie opactwa i tylko ona dotrwała do naszych czasów w stanie pierwotnym. Kościół klasztorny po wielu zniszczeniach odbudowano w XIX i XX wieku. Św. Willibrord jest dziś patronem Luksemburga. Pamiętają też o nim mieszkańcy Echternach i czczą go w dość osobliwy sposób. Każdego roku, we wtorek po Zielonych Świątkach, idzie ulicami miasta „tańcząca procesja. Uczestnicy przy dźwiękach muzyki wykonują skoczny taniec przypominający atak epilepsji. Św. Willibrord ponoć skutecznie leczył tę chorobę. W 2010 roku wpisano procesję na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Do terenu opactwa przylega piękny park i XVIII-wieczne ogrody. Wspaniałe miejsce na chwilę odpoczynku w podróży...

echternachmullerthalmullerthal

31. Echternach – oranżeria i XVIII-wieczne ogrody w pobliżu opactwa
32. Mała Szwajcaria Luksemburska – wodospad Schiessentümpel
33. Mała Szwajcaria Luksemburska – Wilczy Wąwóz


Echternach jest nieformalną stolicą wyjątkowo malowniczej krainy zwanej Małą Szwajcarią Luksemburską (La Petite Suisse Luxembourgeoise) albo Mullerthal. Liczne rzeczki i strumienie wydrążyły tu w piaskowcach i wapieniach głębokie wąwozy porośnięte lasem. Znajdziemy w nich fantastyczne formacje skalne, jaskinie, korytarze, przesmyki i labirynty. Do tych wszystkich pięknych miejsc doprowadzi nas kilkanaście szlaków pieszych i rowerowych o łącznej długości 112 km. Jednym z nich dojdziemy do najbardziej znanego w kraju wodospadu – Schiessentümpel. Nad nim przerzucony jest romantyczny, kamienny mostek z drewnianymi poręczami, obrośnięty roślinnością. Inna droga poprowadzi nas do Wilczego Wąwózu (Gorge du Loup) – wąskiego kanionu, który powstał w wyniku rozłamu ogromnej masy skalnej. Swoją nazwę zawdzięcza wilkom, które niegdyś przemykały wśród potężnych głazów, ale od 1885 roku nie widziano tu już żadnego. W innym miejscu zajrzymy do jaskini Hohllay, z której jeszcze do XIX wieku wycinano koła młyńskie do licznych w tej okolicy młynów wodnych. Tuż przy drodze łączącej Echternach z miasteczkiem Berdorf zatrzymamy się przy masywnej skale Perekop. Wewnątrz niej biegnie wąska, stroma szczelina, która pozwala wejść na szczyt. Przy wspinaczce pomagają drewniane stopnie i metalowe poręcze. Z kolei w skalnym labiryncie Siewenschlüff, aby nie zgubić się wśród wąskich i ciemnych przesmyków, należy kierować się cyframi od 1 do 7 umieszczonymi na jego ścianach.

mullerthalmullerthalmullerthal

34. Mała Szwajcaria Luksemburska – jaskinia Hohllay
35. Mała Szwajcaria Luksemburska – szlak w pobliżu Berdorf
36. Mała Szwajcaria Luksemburska – skalny labirynt w pobliżu Berdorf


Jedna z dróg przez Szwajcarię Luksemburską prowadzi do zamku Beaufort. Właściwie są to dwa zamki. Starszy, którego historia sięga XI wieku i młodszy, renesansowy, zbudowany w wieku XVII. Ze średniowiecznej twierdzy pozostały dziś potężne kamienne mury, brama i wieża więzienna z salą tortur. Zamek renesansowy był zamieszkiwany przez ostatnią właścicielkę do 2012 roku i dopiero w 2013 udostępniony turystom. Doskonale zachowane i bogato wyposażone wnętrza można zwiedzać tylko z przewodnikiem. Na koniec wizyty warto zakupić przy kasie biletowej butelkę słynnego, produkowanego tu likieru z czarnej porzeczki zwanego Cassero...

mullerthalmullerthalbeaufort

37. Mała Szwajcaria Luksemburska
38. Mała Szwajcaria Luksemburska – droga w skale Perekop
39. Średniowieczny zamek Beaufort


Zachodnich krańców Szwajcarii Luksemburskiej strzeże inny zamek – Larochette. Wznosi się nad małym miastem, na malowniczym skalnym cyplu. Pierwsza warownia powstała tu już prawdopodobnie w XI wieku, na miejscu zniszczonego rzymskiego fortu. W średniowieczu zamek znacznie rozbudowano. Zamieszkiwało go wtedy jednocześnie aż pięć rodów. W XVI wieku strawiony przez wielki pożar zaczął popadać w ruinę. Dziś został częściowo odrestaurowany. Dostać się do niego można wygodną asfaltową drogą, ale jest też o wiele ciekawsza wąska dróżka. Obiega całe wzgórze i po kamiennych stopniach pozwala wspiąć się aż do zamkowej bramy. Po jej przekroczeniu zobaczymy dziedzińce z zachowanymi murami zewnętrznymi i wewnętrznymi oraz pozostałości lochów. W odrestaurowanym XIV-wiecznym budynku Kriechinger Haus obejrzymy dawną salę balową i zajrzymy do głębokiej studni wydrążonej w skale. Według legend mieszka w niej smok. Z najwyższego piętra rozciąga się wspaniała panorama miasteczka i okolic. Sam zamek w całej okazałości najlepiej podziwiać z punktu widokowego na sąsiednim wzgórzu.

beaufortlarochettelarochette

40. Renesansowy zamek Beaufort
41. Widok na miasto i zamek Larochette
42. W zamku Larochette


Z Larochette wyruszamy kamperem na północ, w rejon luksemburskich Ardenów. Ich malowniczy krajobraz tworzą niskie, zalesione wzgórza rozcięte dolinami rzek. Zatrzymujemy się w Diekirch, miasteczku obowiązkowym do odwiedzenia dla wszystkich pasjonujących się historią II wojny światowej. Tu znajduje się Narodowe Muzeum Historii Wojskowości (Musée National d’Histoire Militaire), uważane za jedno z najlepszych tego typu muzeów w Europie. Poświęcone jest w większości Bitwie o Ardeny stoczonej na przełomie 1944 i 1945 roku oraz forsowaniu Linii Zygfryda przez wojska alianckie. Historię tych czasów możemy poznać poprzez dioramy, czyli rodzajowe sceny odtworzone realistycznie w skali 1:1. Jedna z nich przedstawia nocną scenę przekraczania rzeki Sauer przez żołnierzy piątej amerykańskiej dywizji piechoty. Inna odtwarza ewakuację miasta. Są też dioramy przedstawiające zaplecze frontu – punkty opatrunkowe, punkty łączności, kuchnie polowe. Dużą część powierzchni wystawienniczej zajmuje obszerna kolekcja broni, mundurów, wszelkiego rodzaju sprzętu wojskowego, pojazdów kołowych i gąsienicowych. Wśród eksponatów zobaczymy też niemiecką maszynę szyfrującą Enigma.

larochettediekirchdiekirch

43. Widok z murów zamku Larochette
44. Diekirch – Narodowe Muzeum Historii Wojskowości
45. Diekirch – Narodowe Muzeum Historii Wojskowości – diorama z nocną sceną przekraczania rzeki Sauer


Spacerując uliczkami miasta warto zajrzeć jeszcze do Narodowego Muzeum Historycznych Pojazdów (Conservatoire National de Véhicules Historiques), gdzie jest całkiem spora kolekcja dawnych automobili – modele od końca XIX wieku do lat 70-tych wieku XX.

diekirchdiekirchvianden

46-47. Diekirch – Narodowe Muzeum Historii Wojskowości
48. Vianden


Diekirch to była tylko mała przerwa od zwiedzania luksemburskich zamków, bo teraz droga prowadzi nas dalej na północ, gdzie tuż przy granicy niemieckiej wznosi się najsłynniejszy w całym Luksemburgu zamek – majestatyczny Vianden. Położony na wysokim wzgórzu nad doliną rzeki Our nazywany jest Koroną Luksemburga. Ta potężna warownia powstała w XI wieku jako siedziba rodowa książąt Vianden. W XIII wieku zyskała jeszcze bardziej na znaczeniu, gdy dostała się pod panowanie rodu Nassau – przodków luksemburskiej rodziny książęcej. Dopiero w XIX wieku zaczęła popadać w ruinę. Zamek przejęty przez państwo w XX wieku został gruntownie odrestaurowany i dziś stał się jedną z największych atrakcji tego małego kraju.

vianden

49. Zamek Vianden


Pnącą się w górę uliczką z małymi, przylegającymi do siebie domkami, wchodzimy na wzgórze. Zamku strzegą mury obronne z Białą i Czarną Wieżą oraz kilka bram. Wewnątrz zobaczymy Wielki Pałac z salą rycerską, Mały Pałac z olbrzymią zbrojownią, kaplicę, Salę bankietową. Niezwykła jest zadaszona Galeria bizantyńska, z ozdobnymi, romańskimi oknami i z rozległym widokiem na całą okolicę.

vianden

50. Panorama miasteczka i zamku Vianden


Z zamku leśna ścieżka prowadzi na sąsiednie wzgórze z punktem widokowym, małą restauracyjką i stacją wyciągu krzesełkowego. Można nim zjechać nad doliną rzeki Our do położonego po jej drugiej stronie miasteczka. Tam znajdziemy jeszcze jedno ciekawe miejsce – niewielkie muzeum poświęcone słynnemu pisarzowi francuskiemu Victorowi Hugo (Maison de Victor Hugo). Autor „Nędzników” oczarowany był tą okolicą i często tu przyjeżdżał w latach 60-tych XIX wieku, a podczas zesłania do Luksemburga w 1871 roku mieszkał tu przez 3,5 miesiąca. Jednym z jego ulubionych miejsc był też położony niedaleko zamek Bourscheid – jeden z największych zamków w Luksemburgu. Wznosi się wśród wzgórz porośniętym lasem, 150 metrów nad doliną rzeki Sûre. Już w czasach Rzymian, a później Merowingów i Karolingów powstawały tu pierwsze budowle. W XI wieku zbudowano zamek kamienny, z którego zachowała się główna wieża. Z XIV i XV wieku pochodzą mury zewnętrzne z jedenastoma basztami. Głównego wejścia strzeże potężny bastion z czterema wieżami. Z zamku roztacza się wspaniały widok na okoliczne wzgórza i meandrującą w dole rzekę. By zobaczyć w całej okazałości zamek trzeba pójść którąś z leśnych ścieżek do punktów widokowych.

viandenviandenbourscheid

51. Zamek Vianden – kaplica zamkowa
52. Zamek Vianden – Galeria bizantyńska
53. Zamek Bourscheid


Z Bourscheid dalsza droga prowadzi nas wśród wzgórz Ardenów do doliny rzeki Clerve, gdzie leży małe Clervaux. Jadąc od południa zjeżdżamy krętymi serpentynami w dolinę. Już z daleka widać wysokie wieże miejscowego kościoła parafialnego, a w samym środku miasteczka, na niewielkim wzniesieniu, białe mury średniowiecznego zamku (Burg Clerf). Jego najstarsza część pochodzi z XII wieku. W okresie panowania władców Brandenburgii w XV wieku zamek został rozbudowany i wzmocniony. Podczas Bitwy o Ardeny w grudniu 1944 roku toczyły się tu ciężkie walki pomiędzy dywizjami pancernymi armii amerykańskiej i niemieckiej. Zamek niemal w całości strawił pożar. Po wojnie go odbudowano i udostępniono turystom. Przed głównym wejściem wita nas amerykański czołg Sherman uszkodzony podczas walk i pozostawiony na miejscu do dziś. Obok stoi też niemieckie działo przeciwlotnicze i przeciwpancerne. Więcej o działaniach wojennych dowiemy się we wnętrzach zamku, w niewielkim, ale wypełnionym dużą ilością eksponatów Muzeum Bitwy o Ardeny (Musée de la Bataille des Ardennes). W innych pomieszczeniach zobaczymy modele 22 najpiękniejszych luksemburskich zamków, wykonane w skali 1:100, z precyzją i wielką dbałością o szczegóły.

bourscheidclervauxclervaux

54. Na murach zamku Bourscheid
55. Zamek w Clervaux
56. Czołg Sherman przed zamkiem w Clervaux


Największą sławę Clervaux zawdzięcza jednak innej wystawie, która zajmuje dwa piętra zamku. „The Family of Man” czyli „Rodzina człowieczato jedna z najważniejszych i najsłynniejszych wystaw w historii światowej fotografii. Przygotował ją ponad 60 lat temu urodzony w Luksemburgu amerykański artysta Edward Steichen (1879-1973). Z ponad 2 milionów zdjęć amatorów oraz znanych fotografów wybrał 503 zdjęcia 273 twórców z 68 krajów. Pokazują one szeroką panoramę ludzkiego życia, jego najpiękniejsze, ale i najtrudniejsze momenty, od narodzin do śmierci, od miłości i radości po wojnę, chorobę i niedostatek. Na zdjęciach zobaczymy ludzi z różnych stron świata, różnych kolorów skóry, odmiennych kultur i religii. Wszyscy tworzą jednak jedną wielką rodzinę – tytułową „The Family of Man”. Wystawę pokazano po raz pierwszy w 1955 roku w nowojorskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej. W późniejszych latach objechała niemal cały świat. W 37 krajach na sześciu kontynentach obejrzało ją ponad 10 milionów ludzi. W latach 1959 i 1960 była również w kilku miastach w Polsce. W 2003 roku UNESCO wpisało ją na Międzynarodową Listę „Pamięć Świata”. Dziś starannie odnowione zdjęcia znalazły swoje stałe miejsce ekspozycji w salach zamku Clervaux.

clervauxclervauxclervaux

57. Zamek w Clervaux – wystawa „The Family of Man
58. Clervaux – neoromański kościół św. św. Kosmy i Damiana
59. Clervaux – opactwo benedyktyńskie św. Maurycego i św. Maura


Opuszczając mury zamku przechodzimy koło potężnego, neoromańskiego kościoła z początku XX wieku. Stąd ścieżka przez świerkowy las prowadzi nas na wzgórze, do opactwa benedyktyńskiego św. Maurycego i św. Maura (Abbaye Saint-Maurice et Saint-Maur de Clervaux). Monumentalna, kamienna budowla z wysoką dzwonnicą powstała niedawno, w latach 1909-10, ale wzorowana jest na średniowiecznych klasztorach. Jako turyści możemy wejść tylko do kościoła i do krypty. Kilka razy w ciągu dnia można usłyszeć chóralne śpiewy mieszkających tu mnichów, a w klasztornym sklepiku zakupić płytę z ich nagraniem albo... produkowany na miejscu sok jabłkowy. Pełne ciszy i skupienia miejsce to nasz ostatni przystanek w Luksemburgu. Warto tu „zabłądzić” podróżując kamperem po zachodniej Europie...



Zdjęcia

 

1. Pixabay.com, Public Domain
2. Zinneke, Schengen Agreement (1985) signatures, CC BY-SA 3.0
3. Chris Parker, Schengen, CC BY-SA 2.0
4. Pixabay.com, Public Domain
5. Jwh at Wikipedia Luxembourg, Schwéidsbenger Wéngerten-101, CC BY-SA 3.0 LU
6. Cristian Bortes, Luxembourg, CC BY 2.0
7. Николай Максимович, Bock casemates, Luxembourg - panoramio (1), CC BY 3.0
8. de_vald, Gronn, Lëtzebuerg, Luxembourg - panoramio (16), CC BY-SA 3.0
9. LoKiLeCh, Luxembourg Casemates (21), CC BY-SA 3.0
10. Cristian Bortes, Luxembourg , CC BY 2.0
11. bvi4092, Church of St Jean du Grund - Luxembourg, CC BY 2.0
12. Pixabay.com, Public Domain
13. Cayambe, Luxemb City Hotel de ville 01, CC BY-SA 3.0
14. Marc.vandersmissen, Ruiterstandbeeld van koning Willem II Luxemburg, CC BY-SA 4.0
15. Cristian Bortes, Luxembourg Charlotte CC BY 2.0
16. Francisco Anzola, Luxembourg place d'armee, CC BY 2.0
17. Dudva, Streets in Luxembourg, CC BY-SA 4.0
18. Krzysztof Golik, Grand Ducal Palace in Luxembourg City 07, CC BY-SA 4.0
19. Michał Jaroszczyk, Luxembourg City Eurotrip (133169443), CC BY 3.0
20. Marc.vandersmissen, Herdenkingsmonument Gëlle Fra 2018 08 14, CC BY-SA 4.0
21-23. Pixabay.com, Public Domain
24. Tristan Schmurr, Philarmonie, CC BY 2.0
25. Tristan Schmurr, Night at the Museum, CC BY 2.0
26. Gbern3, LACWM gravestones VIII, CC BY-SA 4.0
27. Gbern3, The General, CC BY-SA 4.0
28. TCY, Sandweiler German war cemetery 1, CC BY-SA 3.0
29. Pixabay.com, Public Domain
30. David Edgar, EchternachDancingProcession, CC BY-SA 3.0
31. Pixabay.com, Public Domain
32. Mark Nieno, Mullerthal, CC BY-ND 2.0
33. Katerina and Vassilis Last, Gorge du Loup, CC BY-ND 2.0
34. Dietmar Rabich / Wikimedia Commons / „Berdorf (LU), Hohllay -- 2015 -- 6097-101” / CC BY-SA 4.0
35. Dietmar Rabich / Wikimedia Commons / „Berdorf (LU), Aesbachtal -- 2015 -- 4545” / CC BY-SA 4.0
36. Dietmar Rabich / Wikimedia Commons / „Berdorf (LU), Werschrummschloeff -- 2015 -- 6230-4” / CC BY-SA 4.0
37. Pixabay.com, Public Domain
38. Tristan Schmurr, Way between rocks, CC BY 2.0
39. Kristina D.C. Hoeppner, Beaufort Castle, CC BY-SA 2.0
40. Zinneke, 17th century castle Beaufort Luxembourg 2013-08 --2, CC BY-SA 3.0 LU
41. LucT, Burcht ^ Larochette - panoramio, CC BY-SA 3.0
42. Pascal Reusch, Larochette Castle 2, CC BY-SA 3.0
43. Alessandro Prada, Larochette, CC BY-SA 2.0
44. RG72, MuzeoWWIIDiekirch 95, CC BY-SA 4.0
45. Paul Hermans, Diekirch National Museum of Military History oversteken Süre 8-01-2012 16-12-22, CC BY-SA 3.0
46. Paul Hermans, Diekirch National Museum of Military History Hetzer 8-01-2012 15-43-02, CC BY-SA 3.0
47 RG72, MuzeoWWIIDiekirch 33, CC BY-SA 4.0
48. Bjalek Michal, Vianden 01, CC BY-SA 3.0 LU
49. Frans Berkelaar, Kasteel Vianden - Vianden - Diekirch - Luxemburg, CC BY-SA 2.0
50. Anna & Michal, Panorama of Vianden, Luxembourg, CC BY-SA 2.0
51. Chris06, Chapel of Vianden castle (16), CC BY-SA 3.0
52. Angelika Spanke, At Vianden Castle, CC BY 2.0
53. Pixabay.com, Public Domain
54. FabioGrey, Château de Bourscheid 01, CC BY-SA 3.0 LU
55. Roman Boed, Clervaux Castle, Luxembourg, CC BY 2.0
56. Anna & Michal, Château de Clervaux, CC BY-SA 2.0
57. RG72, Clervaux 013, CC BY-SA 4.0
58. Roman Boed, Church of Clervaux, Luxembourg, CC BY 2.0
59. MMFE, Abbaye de Clervaux 02, CC BY-SA 3.0

 

 

Zadzwoń do nas